Yatırım Eğitimi

VaR (Value at Risk — Riske Maruz Değer), belirli bir güven düzeyinde ve zaman diliminde bir yatırımın karşılaşabileceği maksimum kaybı ölçen bir risk metriğidir.

Nasıl Çalışır?

Örneğin, '%95 güven düzeyinde 1 günlük VaR = %2.5' demek şu anlama gelir: 100 işlem gününün 95'inde portföyünüzün günlük kaybı %2.5'i aşmayacaktır.

Burada μ ortalama getiri, z güven düzeyine karşılık gelen z-skoru ve σ standart sapmadır.

Hesaplama Yöntemleri

• Parametrik VaR: Normal dağılım varsayımı ile hesaplanır. En hızlı yöntemdir ancak kuyruk riskleri hafife alabilir.
• Historik VaR: Geçmiş getiri dağılımından doğrudan yüzdelik dilim alınarak hesaplanır. Dağılım varsayımı gerektirmez.
• Cornish-Fisher VaR: Normal dağılıma çarpıklık ve basıklık düzeltmesi uygulayan gelişmiş yöntemdir. Kuyruk risklerini daha iyi yakalar.

CVaR (Conditional VaR veya Expected Shortfall), VaR eşiğini aşan kayıpların ortalamasıdır. VaR'ın 'En kötü durumda ne kadar kayıp olur?' sorusuna cevap vermediği noktada CVaR devreye girer.

VaR sadece bir eşik değerdir ve o eşiğin ötesinde ne olduğu hakkında bilgi vermez. CVaR ise o eşiği aştığınızda ortalama kaybınızın ne kadar olacağını söyler.

Volatilite, bir varlığın fiyatındaki dalgalanma miktarını ölçer. Yüksek volatilite, fiyatın hızla ve büyük miktarda değişebileceği anlamına gelir.

Türleri

• Günlük Volatilite: Günlük getirilerin standart sapmasıdır.
• Yıllık Volatilite: Günlük volatilite × √252 (bir yıldaki işlem günü sayısı) ile hesaplanır.

Risk Seviyeleri

• Düşük: < %20
• Orta: %20 – %35
• Yüksek: %35 – %55
• Çok Yüksek: > %55

Korelasyon, iki varlığın fiyat hareketleri arasındaki ilişkiyi -1 ile +1 arasında ölçer. Portföy çeşitlendirmesinin temelini oluşturur.

• +1.0: Tam pozitif — iki hisse her zaman aynı yönde hareket eder.
• 0.0: Korelasyon yok — hareketler birbirinden bağımsızdır.
• -1.0: Tam negatif — iki hisse her zaman ters yönde hareket eder.

F/K (P/E) oranı, hisse fiyatını hisse başına kâra bölerek hesaplanır. Bir şirketin kârına göre ne kadar pahalı veya ucuz olduğunu gösterir.

• Düşük F/K (5-10): Hisse ucuz olabilir veya şirketin büyüme beklentileri düşük olabilir.
• Orta F/K (10-20): Makul değerleme — sektör ortalamasıyla karşılaştırın.
• Yüksek F/K (20+): Hisse pahalı olabilir veya piyasa yüksek büyüme bekliyor.
• Negatif F/K: Şirket zarar ediyor demektir.

PD/DD (P/B) oranı, bir şirketin piyasa değerinin öz sermayesine (defter değeri) oranıdır. Şirketin varlıklarına göre piyasada nasıl fiyatlandığını gösterir.

• PD/DD < 1: Hisse, şirketin net varlıklarından daha ucuza satılıyor olabilir — potansiyel fırsat.
• PD/DD 1-3: Normal aralık — çoğu sektör için makul.
• PD/DD > 3: Piyasa, şirketin sahip olduğunun çok üstünde bir değer biçiyor — güçlü marka/büyüme beklentisi olabilir.

TRAMA, piyasa koşullarına göre kendini otomatik ayarlayan gelişmiş bir hareketli ortalama tekniğidir. Pusula platformunun temel indikatörlerinden biridir.

Geleneksel hareketli ortalamaların aksine, volatilite yüksekken daha yavaş ve düzgün, düşükken daha hızlı ve duyarlı tepki verir. Bu sayede hem trend takibi hem de yanlış sinyal filtrelemesinde üstün performans gösterir.

Sinyaller

• AL: Fiyat TRAMA'nın üzerine çıktığında — yükseliş trendi başlangıcı.
• SAT: Fiyat TRAMA'nın altına düştüğünde — düşüş trendi başlangıcı.

RSI, 0-100 arasında değer alan bir momentum göstergesidir. Bir varlığın aşırı alım veya aşırı satım bölgesinde olup olmadığını belirler.

• RSI > 70: Aşırı alım bölgesi — fiyat geri çekilebilir.
• RSI 30-70: Nötr bölge.
• RSI < 30: Aşırı satım bölgesi — fiyat toparlanabilir.

Bollinger Bantları, bir hareketli ortalamanın etrafına iki standart sapma mesafesinde çizilen bantlardır. Fiyatın 'normal' aralığını tanımlar.

Sinyaller

• Bantların daralması (Squeeze): Düşük volatilite — yakında büyük bir hareket gelebilir.
• Fiyat üst banda dokunursa: Aşırı alım sinyali olabilir.
• Fiyat alt banda dokunursa: Aşırı satım sinyali olabilir.

MACD, iki üstel hareketli ortalamanın (EMA) farkını kullanarak trend yönü ve momentum değişikliklerini tespit eden popüler bir göstergedir.

• AL: MACD çizgisi sinyal çizgisini aşağıdan yukarı kestiğinde.
• SAT: MACD çizgisi sinyal çizgisini yukarıdan aşağı kestiğinde.

Monte Carlo simülasyonu, binlerce rastgele senaryo üreterek bir varlığın gelecekteki fiyat yollarını modelleyen istatistiksel bir tekniktir.

Geometrik Brownian Motion modeli kullanılarak, geçmiş getiri ve volatilite verilerinden hareketle olası fiyat senaryoları üretilir.

Maximum Drawdown, bir varlığın en yüksek noktasından en düşük noktasına kadar yaşadığı en büyük düşüş yüzdesidir. Yatırımın en kötü performans dönemini gösterir.

Çeşitlendirme, farklı varlık sınıflarına ve sektörlere yatırım yaparak riski azaltma stratejisidir. 'Tüm yumurtaları aynı sepete koymamak' prensibine dayanır.

Nasıl Çalışır?

• Farklı sektörlerden hisse seçin: Bankacılık, enerji, teknoloji, sanayi.
• Düşük korelasyonlu varlıkları tercih edin — birisi düşerken diğeri yükselebilir.
• Varlık sınıflarını karıştırın: Hisse senedi, tahvil, altın, döviz.

PUSLA Skoru, bir hissenin temel analiz, teknik analiz ve değerleme metriklerini harmanlayarak 0-100 arası bir bileşik puan üreten Pusula'ya özgü bir değerlendirme sistemidir.

Bileşenler

• Değerleme: F/K, PD/DD oranları ve sektör karşılaştırması
• Büyüme: Gelir ve kâr büyüme trendi
• Teknik: TRAMA pozisyonu, RSI, momentum
• Risk: Volatilite, max drawdown, beta

• 70+: Güçlü — çoğu kriterde olumlu sinyal.
• 40-70: Nötr — karışık sinyaller, detaylı inceleme gerekir.
• <40: Zayıf — olumsuz sinyaller ağırlıkta.

Çarpıklık: Getiri dağılımının simetrisini ölçer. Negatif çarpıklık, büyük kayıpların büyük kazançlardan daha olası olduğu anlamına gelir.

• Negatif çarpıklık: Sol kuyruk daha uzun — büyük düşüş riski fazla.
• Sıfır çarpıklık: Simetrik dağılım (normal dağılıma yakın).
• Pozitif çarpıklık: Sağ kuyruk uzun — büyük yükseliş potansiyeli fazla.

Basıklık (Excess Kurtosis): Dağılımın kuyruklarının ne kadar kalın olduğunu ölçer. Yüksek basıklık, aşırı fiyat hareketlerinin (hem yukarı hem aşağı) beklenenden daha sık görüldüğü anlamına gelir.